Nubo vond een enorme atlas in de bibliotheek. Hij opende hem op tafel en Orumi trok onmiddellijk een stoel bij.
‘Zoeken we een plek om ons volgende avontuur te beleven? Misschien een plek waar pasta aan de bomen groeit?’
Fira glimlachte en hield de omkrullende hoek van een pagina ingedrukt. Nubo sloeg de bladzijden steeds langzamer om. Op één kaart stond Polen aangegeven. Op de volgende, die een later tijdstip liet zien, kon hij de naam ervan niet vinden.
‘Een land kan niet zomaar verdampen’, zei hij.
Op dat moment flitste er een blauwe streep tussen de pagina's. De Blauwe Stroom draaide in een cirkel en opende een gloeiende doorgang voor de vrienden.
Even later stonden ze buiten een houten huis. Een klein bordje dat door de Blauwe Stroom werd geprojecteerd, toonde een jaartal: 1795.
Door de halfopen deur klonk het geluid van iemand die langzaam woorden uitsprak. Een jongen zat aan een tafel. Een oudere vrouw wees naar de woorden in een boek, de een na de ander.
‘Neem me niet kwalijk,’ zei Nubo. ‘Is dit Pools gebied?’
‘Ja,’ antwoordde de vrouw. ‘Kom binnen. Ik ben de grootmoeder van Antek.’
Orumi keek uit het raam. Hij zag een boomgaard, een weg en een buurman die een mand droeg.
‘Alles is er nog! Dus waarom ontbreekt Polen op de kaart?’
Grootmoeder legde het boek neer.
‘Rusland, Pruisen en Oostenrijk hebben ons land onder elkaar verdeeld. Dit jaar vond de laatste deling plaats. Polen verloor zijn eigen onafhankelijke staat. Buitenlandse autoriteiten regeren hier nu.’
Het werd stil aan tafel. Fira kwam dichter bij Antek staan.
‘En je leest nog steeds in het Pools.’
‘Ik ben aan het leren’, antwoordde hij. ‘Soms krijg ik de letters door elkaar.’
‘Ik haal wegen door elkaar,’ gaf Nubo toe. ‘Dat is geen reden om te stoppen met reizen.’
Grootmoeder vertelde hen over gezinnen die hun taal, liedjes en herinneringen doorgaven aan hun kinderen. Mensen woonden nog steeds in hun huis, werkten en herinnerden zich wie ze waren. Omdat ze geen eigen staat hadden, waren ze niet van de aarde verdwenen.
Antek ging verder met lezen. Orumi stond op het punt te helpen met een moeilijk woord, maar Fira raakte zachtjes zijn schouder aan. Ze wachtten. De jongen las het woord zelf.
De Blauwe Stroom schemerde weer in de deuropening. Dit keer stapten de vrienden een zonnige straat in Italië binnen. Het was juli 1797.
Poolse woorden zweefden uit een nabijgelegen kamer. Een man zat aan een tafel met een vel papier. Naast hem stonden Poolse soldaten die ver van huis dienden.
‘Dat is Józef Wybicki,’ legde iemand uit. ‘Hij schrijft een lied voor ons.’
Fira keek naar de regels die hij had geschreven.
‘Waar gaat het over?’
‘Polen. En de hoop dat we daarheen kunnen terugkeren,’ antwoordde Wybicki.
Iemand zette de melodie in. Al snel zongen er meer stemmen mee. Nubo luisterde aandachtig. Hij verstond nog niet elk woord, maar zag hoe de zangers hun rug rechtten en elkaar aandachtig aankeken.
Terug in de bibliotheek zochten de vrienden het liedje op in een boek. Na verloop van tijd werd het het Poolse volkslied, bekend als Mazurek Dąbrowskiego.
Orumi pakte een potlood.
‘Ik schrijf Polen op die kaart!’
Nubo sloot voorzichtig de atlas.
‘Op die kaart is te zien wie er destijds regeerde. Nu weten we wat een kaart op zichzelf niet kan weergeven.’
Fira opende hun reisboekje. Ze tekende een huisje, een boek en een paar muzieknoten. Daaronder schreef Nubo: ‘Mensen herinnerden het zich.’ Orumi tekende Antek erbij, die zich over een moeilijk woord boog. Deze keer had hij geen haast om te helpen.
