‘Wat gebeurde er nadat Polen zijn onafhankelijkheid had herwonnen?’ vroeg Orumi.
De Blauwe Stroom antwoordde met een lichtstreep. Achter de doorgang wachtte hen sneeuw. Nubo zonk vrijwel onmiddellijk weg in een sneeuwhoop en Fira stak haar hand uit.
Het was 26 januari 1919. De vrienden waren weer in Warschau.
Buiten een gebouw stond een rij. Een vrouw trok de sjaal recht van een meisje dat haar neus probeerde te verbergen voor de kou.
‘Mama, krijg je echt een stem vandaag?’ vroeg het meisje.
Orumi bleef nieuwsgierig staan.
‘Ik hoor dat je moeder een stem heeft. Ze sprak zojuist.’
Het meisje barstte in lachen uit.
‘Een ander soort stem! Ik ben Zosia. En dit is mijn moeder, mevrouw Zofia.’
De vrouw legde uit dat er verkiezingen gehouden werden voor de Sejm, het parlement van het herboren Polen. Volwassen burgers kozen vertegenwoordigers die aan de wetten van het land zouden werken.
‘Sinds 28 november vorig jaar hebben vrouwen het recht om te stemmen en zich verkiesbaar te stellen,’ voegde ze eraan toe. ‘Veel vrouwen hebben lang gewerkt om inspraak te krijgen in de aangelegenheden van het land. Nu kan ik ook mijn stem uitbrengen.’
Zosia kneep in haar hand.
‘Ik kan nog niet. Mama zegt dat ik te jong ben.’
‘Maar je mag wel vragen stellen,’ antwoordde Fira. ‘Dankzij jou hebben wij ook iets geleerd.’
De rij schoof op. Orumi zag een stuk papier bij de muur en bukte zich om het op te rapen.
‘Een verloren stem!’ kondigde hij bezorgd aan.
Mevrouw Zofia keek naar zijn vondst.
‘Dat is een kolenrekening.’
Orumi onderzocht beide kanten en bracht het naar een man in de buurt. Gelukkig was de eigenaar ernaar op zoek.
Toen mevrouw Zofia aan de beurt was, bleven de vrienden bij Zosia bij de ingang. Nubo zag mensen naar binnen gaan. Er was geen podium of groot orkest. Schoenen kraakten, iemand schudde de sneeuw van een jas, iemand maakte plaats voor een oudere persoon.
‘Is dit ook een onderdeel van onafhankelijkheid?’ vroeg hij rustig.
‘Ik denk dat we zien hoe mensen samen hun land beginnen vorm te geven,’ antwoordde Fira.
Zosia wenste dat haar school meer boeken had. Nubo vroeg naar haar favoriete verhaal. Ze praatte zo veel dat ze bijna niet merkte dat haar moeder terug was.
Mevrouw Zofia zag er niet anders uit. Ze droeg dezelfde jas en een enigszins scheve hoed. Toch omhelsde Zosia haar alsof ze terugkwam van een heel belangrijk avontuur.
De Blauwe Stroom bracht hen terug. In de bekende straat was het november in hun eigen tijd. Aan gebouwen hingen vlaggen. In een nabijgelegen school werd geoefend voor de viering van de feestdag.
Bij de ingang van de bibliotheek verzamelde een kind verspreide boeken. Orumi keek naar het plein waar de festiviteiten zouden beginnen en hurkte toen naast de boeken neer.
Nubo hielp ze op een karretje te zetten. Fira hield de deur open. Ze bereikten het plein voordat iedereen het volkslied begon te zingen, en bleven rustig naast de andere deelnemers staan.
Later bezochten ze een tentoonstelling van oude foto's. Op één ervan stond een vrouw met een hoed naast een meisje met een dikke sjaal. Ze konden niet weten of ze Zofia en Zosia waren. Fira glimlachte toch.
‘Nu weet ik wat er daarna gebeurde,’ zei Orumi. ‘Veel gewone dagen waarop mensen belangrijke dingen te doen hadden.’
Nubo sloeg een nieuwe bladzijde open. Onder 11 november schreef hij ook het adres van de bibliotheek. Ze hadden immers beloofd terug te komen om te helpen met de volgende kar met boeken.
